Meer
Publicatiedatum: 18-06-2018

Inhoud

Programma onderdelen

14. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing

14. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing

 

Inleiding

De gemeente Veere onderkent het belang van risicomanagement. Het gaat hierbij om het beheersen van risico’s die de bedrijfsvoering kunnen belemmeren. In deze paragraaf leggen we een relatie tussen de risico’s en de financiële weerstand.

 

Deze paragraaf weerstandsvermogen is als rapportage een onderdeel van het risicomanagement- proces en geeft inzicht in het weerstandsvermogen van de gemeente Veere. Het weerstandsvermogen geeft inzicht in de financiële draagkracht van de gemeente indien zich onvoorziene tegenvallers voordoen.

 

De paragraaf verwoordt in het kort uit welke componenten het weerstandsvermogen bestaat en waar de uitgangspunten van risicomanagement zijn vastgelegd (beleid). Verder geven we inzicht in de opbouw van het risicoprofiel (de gesignaleerde risico’s), de opbouw van de weerstandscapaciteit (vrije middelen om de gesignaleerde risico’s in financiële zin op te kunnen vangen) en het weerstandsvermogen (koppeling van de risico’s en de weerstandscapaciteit).

 

Risicomanagementbeleid

Het beleid dat de gemeente voert ten aanzien van risicomanagement is vastgelegd in de nota weerstandsvermogen en risicomanagement. In dit beleidsstuk is de werkwijze vastgelegd en zijn de uitgangspunten bepaald ten aanzien van risicomanagement. Deze paragraaf is hierop gebaseerd.

 

De gemeente is verplicht zowel in de programmabegroting als in de programmarekening de risico’s te vermelden die de financiële positie van de gemeente kunnen beïnvloeden.

In de beleidsnota is voorts vastgelegd dat ook in de bestuurlijke rapportages gerapporteerd zal worden over de financiële positie. Bij het opstellen van de programmabegroting, de bestuurlijke tussenrapportages en jaarrekening dient een zo goed mogelijk beeld van kwantificeerbare risico’s aanwezig te zijn. Dat betekent evenwel niet dat in de gemeentelijke huishouding geen financiële risico’s meer aanwezig zouden zijn. Net als iedere andere organisatie heeft ook de gemeente bij de uitvoering van haar taken te maken met onzekerheden die kunnen leiden tot financiële nadelen.

Wat is weerstandsvermogen?

Het weerstandsvermogen bestaat uit:

  • De weerstandscapaciteit: dit zijn de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente kan beschikken om niet begrote kosten te dekken.
  • Alle risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd en die van materiële betekenis kunnen zijn.

 

Voorwaarden in een continu proces

Risicomanagement heeft op het niveau van de raad, het college en het ambtelijk management een structurele plek gekregen binnen de planning- en controlcyclus. Voor de raad betekent dit dat bij zowel de begroting, de bestuurlijke tussenrapportages als bij de jaarrekening gerapporteerd wordt hoe de risico’s zich ontwikkelen en hoe deze zich verhouden tot de ontwikkeling van de weerstandscapaciteit.

 

Eén van de voorwaarden voor een adequaat risicomanagement is dat bestuurlijke doelstellingen voor programma’s, strategische projecten en grondexploitaties helder zijn. Verder is het noodzakelijk dat zowel bestuur als management zich bewust zijn dat risicomanagement onderdeel is van het normaal besturen en managen van de gemeente. Dit betekent dat het inventariseren van risico’s, het inschatten ervan en het treffen van maatregelen voortdurend in de praktijk wordt uitgevoerd.

 

 Risico-inventarisatie

Het risicoprofiel van de jaarrekening 2015 is tot stand gekomen. Bij de inventarisatie hebben de afdelingen in totaal 73 risico’s, waaronder de reeds bestaande, in beeld gebracht. Nadruk lag hierbij op een eenduidige kwantificering van risico’s.

De risico’s zijn ingedeeld naar afdelingen. Verder is inzichtelijk wat de risicoscore (kans x gevolg) is voor en na het implementeren van beheersmaatregelen. Om een risicoweging mogelijk te kunnen maken zijn alle risico’s gewogen op kans van voorkomen en geldelijk gevolg. Voor de kans en het gevolg zijn scoreklassen gedefinieerd waardoor de uiteindelijke risicoscore ligt tussen de 0 (minimaal) en 25 (maximaal).

De gemiddelde risicoscore voor de gemeente ligt op 7,15.

 

Beheersmaatregelen

De vergelijking tussen de gemiddelde risicoscore (kans x gevolg) voor maatregelen en de gemiddelde risicoscore na maatregelen laat zien wat de invloed van de gedefinieerde beheersmaatregelen is. De getroffen maatregelen zijn bedoeld om óf de kans van een risico te verlagen óf de gevolgen te reduceren. Hierdoor neemt de risicoscore af en zal de totale impact van de risico’s op de organisatie afnemen. Beheersmaatregelen zijn te onderscheiden in twee categorieën; financieringsmaatregelen en control-maatregelen.

 

Een financieringsmaatregel is een maatregel waarbij het risico niet gereduceerd wordt, maar dat er financieel gezien dekking voorhanden is als het risico zich daadwerkelijk voordoet. Om risicomanagement effectief te laten zijn is het daarnaast wenselijk om bij het benoemen van beheersmaatregelen ook te kijken naar ‘control-maatregelen’. Dit zijn maatregelen die de kans van optreden of de directe gevolgen van een risico kunnen reduceren.

 

De risicokaart

 Om meer inzicht te krijgen in de spreiding van de risico’s naar kans, optreden en gevolg, gebruiken we de risicokaart (zie hieronder). De nummers in de risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Dit maakt inzichtelijk hoe de risico’s zijn verdeeld over het groene, oranje en rode gebied.

 

Een risicoscore in het groene gebied, vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Risico’s die in het oranje gebied zitten vragen om aandacht. Ze vormen individueel nog geen reëel gevaar voor de continuïteit van de organisatie, maar naarmate de tijd vordert, kan het risico wel een bedreiging gaan vormen. Het is aan te raden niet te lang te wachten met het uitvoeren van beheersmaatregelen.

 

Uit de risicokaart blijkt dat er zich relatief veel risico’s in de groen en oranje zone bevinden (onder/midden) in de risicokaart. Bij beheersing van deze risico’s die veel voorkomen kan op de korte termijn kostenreductie gerealiseerd worden en op de langere termijn serieuze bedreigingen ten aanzien van de continuïteit van de bedrijfsvoering worden voorkomen. Een risico dat zich bevindt in het rode gebied, vereist directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van de organisatie wordt bedreigd.

 

Weerstandscapaciteit

Op basis van het geconsolideerde risicoprofiel van de gemeente Veere kunnen we bepalen hoeveel geld benodigd is om alle risico’s te kunnen financieren. De benodigde weerstandscapaciteit berekenen we op basis van een risicosimulatie. Uitgangspunt hierbij is een statistische benadering die er van uit gaat dat nooit alle risico’s zich én tegelijk, én in hun maximale omvang voordoen. Door deze benadering kan op een verantwoorde manier minder vermogen aan worden gehouden. In totaal zijn er voor de gemeente 73 risico’s geïdentificeerd en gekwantificeerd. Rekening houdend met de inschatting van kans op voorkomen en verwacht geldelijk gevolg kunnen we vaststellen dat van de simulaties het totale risicobedrag niet boven de € 4,32 miljoen uitstijgt.

 

Risico top 10

In de hiernavolgende tabel geven we de top 10 risico’s van de gemeente Veere weer, gerangschikt naar financiële impact. Het percentage geeft in grote lijnen de weging van het betreffende risico aan t.o.v. het totaal aan risico’s.

 

Risico gebeurtenis

Omschrijving gevolgen

Invloed

Afhankelijkheid van leveranciers ICT

Door de afhankelijkheid van voornamelijk één leverancier lopen we risico wanneer deze failliet gaat. Bij faillissement van een leverancier functioneren systemen niet meer en moeten we extra kosten maken om alles weer op de rit te krijgen.

8.39%

BBV regelgeving NIEGG's wijzigt. Hierdoor dienen boekwaardes mogelijk afgeboekt te worden.

Door veranderende regelgeving rondom NIEGGS bestaat de kans dat de boekwaardes van deze gronden afgeboekt moeten worden tot een lager bedrag.

6.35%

Gegevens zijn niet beschikbaar, kwalitatief slecht (verkeerde, niet actuele).

Door het niet beschikbaar zijn van kwalitatief goede informatie kunnen verkeerde beslissingen genomen worden c.q. verkeerde interpretaties van de wetgeving worden gedaan.

5.97%

Het niet ontvangen van overheadvergoedingen in de samenwerking Porthos

Onderdeel van de business case Porthos zijn de overheadvergoedingen. Over dit onderdeel is nog geen overeenstemming tussen de samenwerkingspartners en loopt momenteel een onderzoek.

5.08%

Mogelijk niet realiseren van zorgvernieuwing

Door het niet realiseren van zorgvernieuwingen lopen we het risico dat de uitvoerings- en zorgkosten hoog blijven waar een daling is verwacht.

4.63%

Financiële tekorten bij diverse Gemeenschappelijke Regelingen

Als belanghebbende in verschillende gemeenschappelijke regelingen lopen we het risico bij tekorten bij te moeten springen.

4.17%

Het uitwerken van diverse onderdelen van het project/programma Veelzijdig Veere.

Wanneer het project (op onderdelen) geen doorgang vindt lopen we het risico de boekwaarde, o.a. voorbereidingskosten, niet terug te verdienen.

3.99%

Het project Singelgebied niet budgetneutraal uitvoeren

Wanneer het project (op onderdelen) geen doorgang vindt lopen we het risico de boekwaarde, o.a. voorbereidingskosten, niet terug te verdienen.

3.75%

Nieuwe wetgeving afvalscheiding zorgt per saldo mogelijk voor hogere lasten

Door nieuwe landelijke doelstellingen moet het afval verder/beter gescheiden worden. Hierdoor moeten meer voorzieningen worden getroffen waardoor hogere inzamelkosten worden verwacht. Daartegenover staan wel lagere verwerkingskosten, maar onzeker is of dit voldoende is.

3.29%

Extreme regenbuien

Door steeds meer toenemende extreme buien die het huidige rioolsysteem niet kan verwerken grotere kans op wateroverlast in woningen en dergelijke. Wil je dit risico in de toekomst verkleinen moeten er grote aanpassingen gedaan worden aan het rioleringssysteem en de inrichting van de openbare ruimte.

3.23%

 

Tabel: Top 10 risico’s

 

 

Risico’s en weerstandscapaciteit

Om de risico’s te kunnen opvangen is het van belang dat de gemeente over een buffer beschikt die hiervoor voldoende is, de zogenaamde weerstandscapaciteit.

 

Onbenutte belastingcapaciteit

Hieronder verstaan we de mogelijkheid die de gemeente heeft om de belastingen te verhogen. Bij tarieven waar kostendekking een rol speelt is van onbenutte belastingcapaciteit sprake voor zover nog geen volledige kostendekking is gerealiseerd. Aan de hoogte van de overige tarieven is theoretisch geen bovengrens gesteld; de gemeente kan deze echter niet tot in het oneindige verhogen.

De onbenutte belastingcapaciteit maakt geen onderdeel uit van de berekening van de weerstandscapaciteit.

 

Onvoorziene uitgaven

Voor onvoorziene uitgaven zijn in de begroting jaarlijks bedragen opgenomen van € 100.000 voor eenmalige en (aflopend naar) € 25.000 in 2019 voor structurele uitgaven.

 

Vrij besteedbare reserves

Als vrij besteedbare reserves beschouwen wij de algemene reserves en de bestemmingsreserves.

 

Stille reserves

Van stille reserves is sprake wanneer de marktwaarde van bepaalde activa hoger is dan de op de balans opgenomen boekwaarde. De aanwezigheid van dergelijke stille reserves is een onvermijdelijk gevolg van het voorschrift dat de boekwaarde van de activa gebaseerd moet zijn op de historische kostprijs. Voorzichtigheidshalve nemen wij deze stille reserves niet mee in de berekening van de weerstandscapaciteit.

 

De beschikbare weerstandscapaciteit is als volgt bepaald:

 

weerstandscapaciteit per 31/12 (x1000)

2015

2016

2017

2018

2019

2020

algemene reserve

12.097

11.395

11.847

12.181

12.711

13.353

bestemmingsreserves

8.223

7.129

7.293

7.335

7.376

7.418

onvoorzien

0

100

130

156

181

206

beschikbare weerstandscapaciteit

20.320

18.623

19.270

19.672

20.269

20.977

gemiddeld in jaar x

18.182

19.742

18.947

19.471

19.971

20.623

 

Wijzigingen in weerstandscapaciteit

In deze paragraaf presenteren wij een onderbouwing van de beschikbare weerstands-capaciteit. De weerstandscapaciteit heeft zich positief ontwikkeld ten opzichte van de presentatie in de begroting 2016. Dit komt voornamelijk door de verwerking van de toevoegingen van de overschotten vanuit de bstuursrapportages en het jaarrekeningresultaat. Daarnaast zijn de risico’s geactualiseerd en zijn beheersmaatregelen verwerkt.

 

Weerstandsvermogen: koppeling weerstandscapaciteit en financiële risico’s

In het voorgaande is zowel de benodigde als de beschikbare weerstandscapaciteit bepaald. In deze paragraaf kan een relatie worden gelegd tussen deze twee componenten om het weerstandsvermogen van de gemeente Veere te bepalen en daarover een oordeel te vellen. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kunnen we afzetten tegen de beschikbare weerstands-capaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

 

                                                                     Beschikbare weerstandscapaciteit

Ratio Weerstandsvermogen =       --------------------------------------

                                                                      Benodigde weerstandscapaciteit

 

Voor Veere betekent dit voor 2015, gebaseerd op de gemiddelde weerstandscapaciteit in 2015, een ratio van € 18,19 / € 4,32 = 4,2. Als we de huidige omvang van het risicoprofiel afzetten tegen de gemiddelde weerstandscapaciteit in de komende jaren, zien we dat de ratio zich als volgt ontwikkelt:

 

Bron/Jaarschijf

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Kadernota 2015

3,3

2,6

2,6

2,6

 

 

Begroting 2016

3,4

3,0

3,0

3,0

3,1

 

Jaarrekening 2015

4,2

4,7

4,6

4,7

 4,9

5,0

Tabel: Ratio weerstandsvermogen

 

Beoordeling weerstandsvermogen

Om de ratio voor het weerstandsvermogen te kunnen beoordelen maken wij gebruik van de volgende waarderingstabel:

 

 

Beoordelingstabel weerstandsvermogen

Klasse

Ratio

Betekenis

A

> 2

Uitstekend

B

1,4 - 2,0

Ruim voldoende

C

1,0 - 1,4

Voldoende

D

0,8 - 1,0

Matig

E

0,6 - 0,8

Onvoldoende

F

< 0,6

Ruim onvoldoende

 

 

 Gelet op ratio van 4,2 in 2015 betekent dit dat het weerstandsvermogen uitstekend is en boven de streefnorm ligt (voor Veere 1,4 – 2,0). Voor de jaren na 2015 verwachten we een gelijkmatig beeld.

Kengetallen

 

Het financieel beeld dat uit kengetallen naar voren komt is belangrijk voor het inzicht in de financiële positie.

De financiële positie van gemeenten kan bijvoorbeeld goed worden beoordeeld aan de hand van de schulden op de balans. Schulden zeggen meer over de financiële positie dan het eigen vermogen. Te hoge schulden geven een risico van te hoge toekomstige rentelasten.

In het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten zijn nu in totaal vijf financiële kengetallen opgenomen die wij vanaf de begroting 2016 en de jaarrekening 2015 presenteren.

De provinciale toezichthouders hebben een normering aangegeven. De normering categorie minst - en gemiddeld risicovol hebben wij in de onderstaande tabel weergegeven.

Hieruit blijkt dat Veere in het in de begroting 2016 binnen de normen blijft.

 

1.Netto-schuldquote

De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de medeoverheid ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken.

 

2. De solvabiliteitsratio

De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de medeoverheid in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen.

 

3. Grondexploitatie

Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten.

 

4. Structurele exploitatieruimte

Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte een gemeente of provincie heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is.

 

5. Belastingcapaciteit

De definitie van het kengetal belastingcapaciteit is: Woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t (het begrotingsjaar) ten opzichte van het landelijk gemiddelde in jaar t-1 (het jaar voorafgaand aan het begrotingsjaar) uitgedrukt in een percentage. Deze kengetallen zijn ook in de paragraaf Lokale heffingen opgenomen.

De kengetallen worden in onderstaande tabel weergegeven.

 

 

Jaarrekening 2015

Verloop van de kengetallen

Norm toezichthouder

Kengetallen

Rekening

Begroting

Rekening

A. Minst

B. Gemiddeld

C. Meest

 

2014

2015

2015

risicovol

risico

risicovol

netto-schuldquote

72%

48%

55%

<90%

90-130%

>130%

netto-schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte geldleningen

64%

41%

46%

<90%

90-130%

>130%

solvabiliteitsratio

24%

21%

32%

>50%

20-50%

<20%

grondexploitatie

26%

19%

19%

<20%

20-35%

>35%

structurele exploitatieruimte

0%

-2%

0%

>0%

0%

<0%

belastingcapaciteit

89%

88%

88%

<95%

95-105%

>105%